Will Llafur Deliver Holiday Pay for Support Staff?

Mae ymchwil undeb wedi datgelu bod staff cymorth yn ennill llai na'r isafswm cyflog oherwydd eu bod yn derbyn tâl yn ystod tymhorau ysgol yn unig. Mae Eluned Morgan, prif weinidog Cymru, wedi addo newid hyn os bydd Llafur yn ennill yr etholiad ym mis Mai, gan gynyddu incwm i'r grŵp pwysig hwn o staff yn y system addysg.

Last updated: 11 October 2023 (BST)

What’s happening now

Mae prif weinidog Cymru, Eluned Morgan, wedi cyhoeddi addewid i ddiwygio'r system dalu i staff cymorth ysgol os bydd Llafur yn ennill yr etholiad ym mis Mai. Mae adroddiadau undeb wedi dangos bod staff, gan gynnwys cynorthwywyr addysgu a glanhawyr, yn derbyn llai na'r isafswm cyflog oherwydd nad ydynt yn cael eu talu am 12 mis. Mae'r sefyllfa hon yn peri pryder mawr, gan mai staff cymorth yw asgwrn cefn y system addysg, yn ôl Morgan.

Key takeaways

• Staff cymorth yn ennill llai na'r isafswm cyflog oherwydd system talu 9 mis.
• Eluned Morgan yn addo newid os bydd Llafur yn ennill yr etholiad ym mis Mai.
• Adroddiadau undeb yn nodi bod staff yn teimlo nad ydynt yn cael eu gwerthfawrogi.
• Cynhelir cynnwrf yn y sector addysg am gyflogau teg.
• Adeiladu Corff Trafod Staff Cymorth Ysgolion i gyflwyno newidiadau.

Timeline: how we got here

Dyma ddirywiad a chafodd ei gofrestru yn ystod y blynyddoedd diwethaf ar ôl cyllid cyfyngedig a phenderfyniadau o ran polisi. Mae’r amserlen yn cynnwys:

• Hydref 2022: Ymchwil undeb yn datgelu problemau gyda thâl staff cymorth.
• Chwefror 2023: Eluned Morgan yn cyhoeddi cynlluniau i ymateb i'r pryderon.
• Mis Mai 2024: Etholiad y Senedd, lle bydd Llafur yn ceisio ennill grym a setlo newid.

What’s new vs what’s known

New today/this week

Y newyddion diweddaraf yw'r addewid gan Eluned Morgan i gyflwyno newidiadau i'r system dalu i staff cymorth, sy'n rhagorol o bwysig yn y cyd-destun o etholiad nesaf Cymru.

What was already established

Mae ymchwil undeb wedi bod yn nodi'r problemau gyda thâl staff cymorth ers amser, gyda llawer yn derbyn llai na'r isafswm cyflog am eu bod yn gweithio ar sail naw mis y flwyddyn.

Impact for the UK

Consumers and households

Mae'r newidiadau a gynhelir gan Llafur yn debygol o gael effaith ar y teuluoedd sydd yn dibynnu ar staff cymorth, gan roi mwy o hyder yn y system addysg a chynyddu ansawdd addysg i blant.

Businesses and jobs

Gallai cynyddu cyflogau staff cymorth hefyd arwain at wella morale a chynaliadwyedd yn y sector addysg, gan dorri'r cylch o dan-daliadau a gorweithio.

Policy and regulation

Os bydd Llafur yn ennill yr etholiad, bydd yn creu Corff Trafod Staff Cymorth Ysgolion i drafod a gweithredu'r newidiadau sydd eu hangen.

Numbers that matter

• 1 o bob 5 plant yn gadael ysgolion Cymru'n anllythrennog yn swyddogaethol.
• Llai na £20,000 y flwyddyn yw'r incwm cyfartalog i staff cymorth, sy'n llai na'r isafswm cyflog.
• 90% o staff cymorth yn teimlo nad ydynt yn cael eu gwerthfawrogi yn eu swyddi.

Definitions and jargon buster

• Undeb: Mudiad sy'n cynrychioli buddiannau gweithwyr.
• Gwasanaethau cyhoeddus: Gwasanaethau a gynhelir gan y llywodraeth ar gyfer y cyhoedd.

How to think about the next steps

Near term (0–4 weeks)

Mae angen i Llafur ymrwymo i weithredu ar eu haddewidion yn gyflym os ydynt yn ennill, gan fod y gymdeithas yn disgwyl newid.

Medium term (1–6 months)

Os cânt eu hethol, bydd angen i’r Llywodraeth barhau i ddatblygu cynlluniau ar gyfer cyflogau teg a hyfforddiant i staff cymorth.

Signals to watch

• Cyhoeddiadau gan Llafur am eu cynlluniau a'u gweithredu.
• Ymateb gan yr undebau a staff ysgolion.

Practical guidance

Do

• Cadw llygad am ddatganiadau gan Llafur am eu maniffesto.
• Ymgysylltu â staff cymorth am eu profiadau a'u pryderon.

Don’t

• Peidiwch â chymryd yn ganiataol y bydd newid yn digwydd heb weithredu gwirioneddol.
• Peidiwch â threfnu gweithgareddau tan yn ddiweddarach am ddim.

Checklist

• Ydych chi’n gwybod pwy yw eich cynrychiolydd lleol?
• Ydych chi’n deall y system gyflog yn eich ysgol?
• Ydych chi’n gallu cefnogi staff cymorth yn eu galwadau am newid?

Risks, caveats, and uncertainties

Mae risgiau yn gysylltiedig â newid yn y system dalu, gan y gallai fod gwrthwynebiad gan bleidlais neu fudiadau eraill a allai achosi oedi. Hefyd, mae'r diffyg cyllid yn parhau i fod yn broblem, gan y gallai effeithio ar y gweithrediad o'r newidion a gynhelir.

Bottom line

Mae Eluned Morgan yn gwneud addewidau pwysig i wella cyflogau staff cymorth, sy'n hanfodol i'r system addysg. Mae angen i'r Llywodraeth weithio'n galed i sicrhau bod y newid hyn yn digwydd a bod staff cymorth yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi.

FAQs

Beth yw'r addewidau newydd gan Llafur i staff cymorth?

Mae Llafur yn addo newid y system dalu i staff cymorth i sicrhau eu bod yn derbyn tâl am 12 mis, gan gynyddu eu cyflogau.

Pam mae staff cymorth yn ennill llai na'r isafswm cyflog?

Mae staff cymorth yn derbyn tâl yn ystod tymhorau ysgol yn unig, sy'n golygu eu bod yn ennill llai na'r isafswm cyflog ar gyfer cyfnod llawn flwyddyn.

Pa effaith gaiff hyn ar addysg yng Nghymru?

Gallai newid hyn wella morale staff, cynyddu ansawdd addysg, a chreu amgylchedd gwell i ddisgyblion.