What is Cariad in Cwis? Discover the Meaning Behind the Term!

Diwrnod Santes Dwynwen, sy'n cael ei ddathlu ar 25 Ionawr, yw diwrnod cenedlaethol Cymru sy'n ymwneud â chariad, ond hefyd yn gyfle i godi ymwybyddiaeth am faterion yn ymwneud â'r galon. Mae iechyd y galon yn bwysig i'n lles cyffredinol a gall effeithio ar lawer o agweddau ar fywyd. Mae'n hanfodol gwybod am y risgiau a'r camau y gallwn eu cymryd i gadw ein calon yn iach.

Last updated: 22 January 2024 (BST)

What’s happening now

Fel y penwythnos hwn yn dathlu Diwrnod Santes Dwynwen, mae'n bwysig i ni edrych ar faterion sy'n ymwneud â iechyd y galon. Mae cymaint o bobl yn y DU yn dioddef o glefyd y galon, sy'n un o'r prif achosion marwolaeth. Mae datblygiadau diweddar yn y maes meddygol yn cynnig gobaith i'r rhai sy'n dioddef o'r cyflwr hwn, gan gynnwys dulliau newydd o frwydro yn erbyn clefydau'r galon a rhaglenni addysgol i godi ymwybyddiaeth.

Key takeaways

• Mae clefyd y galon yn un o brif achosion marwolaeth yn y DU.
• Mae ffordd o fyw iach yn hanfodol ar gyfer cadw'r galon yn iach.
• Mae rhaglenni addysgol yn helpu i godi ymwybyddiaeth am faterion yn ymwneud â'r galon.

Timeline: how we got here

Yn ystod y degawdau diwethaf, mae'r ymwybyddiaeth o iechyd y galon wedi cynyddu aruthrol. Dyma rai o'r prif ddigwyddiadau:

• 1950au: Mae'r ymchwil yn dechrau dangos cysylltiad rhwng ffordd o fyw a chlefyd y galon.
• 1970au: Mae rhaglenni iechyd cyhoeddus yn dechrau canolbwyntio ar leihau risgiau fel ysmygu a phwysau gorff.
• 2010au: Mae dulliau newydd o drin clefydau'r galon yn cael eu datblygu, gan gynnwys meddyginiaethau newydd a thechnegau llawfeddygol.

What’s new vs what’s known

New today/this week

Mae ymchwil newydd yn awgrymu bod ymyrraeth gynnar yn gallu lleihau'r risg o ddatblygu clefyd y galon trwy gymorth cymdeithasol a phrogramau rheoli straen. Mae hyn yn arwain at gynnig gobaith i'r rhai sydd mewn perygl.

What was already established

Mae'n hysbys bod ffactorau fel diet gwael, diffyg ymarfer corff, a straen yn cynyddu'r siawns o ddatblygu clefyd y galon. Mae'r cyngor i bobl i gymryd camau i leihau'r risgiau hyn yn parhau i fod yn berthnasol.

Impact for the UK

Consumers and households

Mae gwelliannau yn iechyd y galon yn gallu arwain at leihau costau iechyd yn y dyfodol. Mae'n hanfodol i deuluoedd ymwybodol o'r risgiau a chymryd camau i wella eu ffordd o fyw.

Businesses and jobs

Mae busnesau yn dechrau cydweithio â sefydliadau iechyd i gynnig rhaglenni iechyd i'w gweithwyr, gan gynnwys rheoli straen a chynlluniau ymarfer corff.

Policy and regulation

Mae Llywodraeth y DU yn parhau i weithio ar bolisïau sy'n ceisio lleihau'r risg o glefydau'r galon trwy ymgyrchoedd addysgol a chefnogaeth i'r rheini sy'n dioddef.

Numbers that matter

• 1.6 miliwn - nifer y bobl yn y DU sy'n dioddef o glefyd y galon.
• 50% - y risg o farwolaeth gynamserol oherwydd clefyd y galon os na chaiff ei drin.
• 30% - y gostyngiad yn y risg o glefyd y galon trwy wella ffordd o fyw.

Definitions and jargon buster

• Clefyd y galon: unrhyw gyflwr sy'n effeithio ar y galon, gan gynnwys curiad afreolaidd, pwysedd gwaed uchel, a chlefyd coronaidd.
• Risg: y siawns o ddigwyddiad neu gyflwr penodol yn digwydd.

How to think about the next steps

Near term (0–4 weeks)

Cymryd camau i wella ffordd o fyw, fel dechrau cynllun deiet iach a chynyddu gweithgaredd corfforol.

Medium term (1–6 months)

Gwasanaethau iechyd i roi cefnogaeth a chymorth i'r rheini sy'n ceisio newid eu ffordd o fyw.

Signals to watch

• Statws iechyd y cyhoedd a data am glefydau'r galon yn y DU.
• Ymgyrchoedd iechyd cyhoeddus yn cael eu lansio.

Practical guidance

Do

• Ystyried dechrau cynllun deiet iach.
• Ymgymryd â gweithgaredd corfforol yn rheolaidd.

Don’t

• Peidiwch â chymryd risgiau heb ystyried iechyd y galon.
• Peidiwch â rhoi'r gorau i drafod iechyd gyda phobl agos.

Checklist

• Ydych chi wedi ymgynghori â meddyg am eich iechyd?
• Ydych chi wedi gwneud newidiadau i'ch diet?
• Ydych chi'n ymgymryd â gweithgaredd corfforol o leiaf 150 munud yr wythnos?

Risks, caveats, and uncertainties

Mae'n bwysig nodi bod llawer o risgiau'n gysylltiedig â chlefyd y galon, ond gallai data a gwybodaeth newid wrth i ymchwil ddatblygu. Mae'r angen am ragor o ymchwil yn parhau i fod yn bwysig i sicrhau bod y cyhoedd yn cael gwybodaeth fanwl a chywir.

Bottom line

Diwrnod Santes Dwynwen yw cyfle i edrych ar iechyd y galon a'r camau y gallwn eu cymryd i wella ein lles. Mae'n hanfodol i bobl gymryd rhan mewn gweithgareddau sy'n hyrwyddo iechyd y galon i leihau'r risg o glefydau.

FAQs

What are the main risk factors for heart disease?

The main risk factors for heart disease include high blood pressure, high cholesterol, smoking, and a sedentary lifestyle.

How can I improve my heart health?

Improving heart health can be achieved through a balanced diet, regular exercise, and managing stress effectively.

What should I do if I have a family history of heart disease?

If you have a family history of heart disease, it's important to monitor your health closely and consult with a healthcare professional for personalised advice.